OPEN HOUSE THESSALONIKI - SUNDAY FEATURE

OPEN HOUSE THESSALONIKI 2017 – SUNDAY

Το Open House είναι ένας από τους σημαντικότερους διεθνείς θεσμούς για την ανάδειξη και προώθηση της αρχιτεκτονικής. Ξεκίνησε από το Λονδίνο το 1992 και στη Θεσσαλονίκη έφτασε το 2012, με το 2017 να είναι η 6η συνεχόμενη χρονιά διεξαγωγής του. Φέτος, το Open House διεξήχθη στη Θεσσαλονίκη το Σαββατοκύριακο της 25ης και 26ης Νοέμβρη. Είδαμε τα πρώτα 8 μέρη που επισκέφτηκα χθες εδώ και σήμερα, με ένα κουραστικό σχήμα κύκλου, θα δούμε τα υπόλοιπα 8.

Η μέρα μου ξεκίνησε στο Μακεδονία Παλλάς (9), το οποίο βρίσκεται πολύ κοντά στο σπίτι μου. Πήρα έναν καφέ και περπάτησα τη μικρή απόσταση που με χώριζε από το μεγαθήριο της παραλιακής. Το τοπόσημο αυτό, όπως το χαρακτήρισαν οι εθελόντριες που μας ξενάγησαν στο χώρο, χτίστηκε με σκοπό να γίνει ξενοδοχείο πολυτελείας. Εάν οι άνθρωποι που το οραματίστηκαν ζούσαν ακόμη, θα ήταν σίγουρα περήφανοι για το δημιούργημά τους. Τα πάντα εδώ μέσα, από τον υπάλληλο της υποδοχής μέχρι τον κηπουρό, λένε διακριτικά σε οποιονδήποτε δε φορά κουστούμι πως δεν έχει θέση εδώ μέσα.

Μπήκα μέσα ξεροκαταπίνοντας, προσέχοντας πού πατώ μήπως λερώσω τίποτα. Το καινούριο σύστημα του ασανσέρ, στο οποίο επιλέγεις τον όροφό σου πριν εισέλθεις στην καμπίνα, μας πήγε στον 7ο όπου μας περίμενε ένας αρχιτέκτων. Τα δωμάτια στο Μακεδονία Παλλάς χωρίζονται σε city και sea view rooms, με τα τελευταία να είναι και ακριβότερα, λόγω προνομιακής θέας. Στις γωνίες του είναι τοποθετημένες οι ακριβές του σουίτες, μερικές από τις οποίες καταλαμβάνουν χώρο τριών δωματίων.

OPEN HOUSE THESSALONIKI - SUNDAY 1
OPEN HOUSE THESSALONIKI - SUNDAY 3

Το Μακεδονία Παλλάς είναι πράγματι ένα τοπόσημο της Θεσσαλονίκης. Φιγουράρει πάντα στις φωτογραφίες της παραλιακής και, παρά το γεγονός ότι είναι ένα τεράστιο, μπλε ορθογώνιο κουτί, έχει κερδίσει μια θέση στην καρδιά των Θεσσαλονικιών των οποίων μπλοκάρει τη θέα στη θάλασσα. Είναι ένα ξενοδοχείο βγαλμένο από ασπρόμαυρη ελληνική ταινία στην οποία θα πρωταγωνιστούσε ο Κωσταντάρας.

Έφυγα γρήγορα από το Μακεδονία Παλλάς συγκρατώντας μια ακατανίκητη ορμή να φάω 4 πιάτα από το υπέροχο πρωινό του και κατευθύνθηκα προς την Εβραϊκή Συναγωγή (10). Η Συναγωγή ήταν ανοιχτή στο κοινό μόνο για μερικές ώρες του πρωινού της Κυριακής και υπέθεσα πως θα γινόταν χαμός στην ουρά -όπερ και εγένετο. Για καλή μου τύχη ωστόσο, η ουρά 80 ατόμων σχηματίστηκε 5 λεπτά αφού η εθελόντρια με το πράσινο μαλλί έγραψε το όνομά μου στη λίστα αναμονής. Ευτυχώς δεν έκατσα για πρωινό. Θα ήμουν ακόμη έξω από τη Συναγωγή.

Στον χώρο της Συναγωγής απαγορευόταν η φωτογράφηση. Παρά το γεγονός ότι είμαι εξαιρετικά εξασκημένος στο να τραβάω «παράνομες» φωτογραφίες (το έκανα πολύ καιρό με τη GoPro), κάποια μέρη αξίζουν το σεβασμό σου και την κατανόησή σου. Έβγαλα φωτογραφία την πρόσοψη και κλείδωσα την κάμερά μου στο σακίδιο. Εδώ μέσα θα σας ξεναγήσω μονάχα με τις σκέψεις μου.

Σκεφτείτε έναν μεγάλο, φωτεινό χώρο με βιτρό στο σχήμα του Άστρου του Δαυίδ και χαραγμένο το Μ των Μοναστηριωτών στις καρέκλες. Βλέπεις παντού τη μενορά, την επτάφωτη λυχνία που συμβολίζει τους κλάδους της ανθρώπινης γνώσεως οι οποίοι στρέφονται προς τον κεντρικό, το φως του Θεού. Οι έξι μέρες της δημιουργίας ακολουθούνται από την έβδομη, την οποία συμβολίζει ο κεντρικός λύχνος: το Σάββατο, η ιερή μέρα της αναπαύσεως για τους Εβραίους.

Η Εβραϊκή κοινότητα της Θεσσαλονίκης ήταν ανέκαθεν πολύ ισχυρή, ιδιαίτερα στον κλάδο του εμπορίου. Πριν τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο αριθμούσε πάνω από 50000 μέλη. Σήμερα αριθμεί μόλις 1000. Τα νούμερα από μόνα τους είναι ανίκανα να συγκινήσουν. Όταν τα μετατρέψεις όμως σε ανθρώπους με όνειρα και καρδιές που χτυπούν, αυτή η διαφορά στα νούμερα αρκεί να λυγίσει το μυαλό σου και να ποτίσει αυτόν τον χώρο με την σιωπηλή γνώση μιας ανείπωτης φρίκης.

Κάποια πράγματα στη θύμηση, πονούν. Σαν ένα δάχτυλο που σε χτυπά επίμονα στον ώμο και δε σ’ αφήνει σε ησυχία. Έφυγα από τη Συναγωγή μουδιασμένος. Κάποια πράγματα δεν ξεχνιούνται. Γίνονται κομμάτι σου αναπόσπαστο. Θαυμάζω τους ανθρώπους που πολέμησαν την ανείπωτη φρίκη και βγήκαν από αυτή αλώβητοι, ελεύθεροι.

Επόμενος σταθμός μου ήταν το Κρατικό Ωδείο Θεσσαλονίκης (11). Ένα πραγματικά πανέμορφο κτίριο το οποίο χαζεύω συχνά στις αστικές μου περιπλανήσεις. Τα σπάνια υπαίθρια αγάλματά του είναι μια Μούσα και μια Νύμφη. Η Μούσα είναι εντυπωσιακή: σε κερδίζει με την ομορφιά και την περιβολή της, ενώ αντίκρυ της, η Νύμφη κάθεται λιτή, σε αμυντική θα ‘λεγες στάση, με τα μαλλιά της βρεγμένα.

Χτισμένο στον Φραγκομαχαλά, μια πλούσια συνοικία της παλιάς Θεσσαλονίκης, το κτίριο αυτό αρχικά υπήρξε σπίτι ενός πλούσιου εμπόρου, του οποίου τα ακριβά γούστα τελικά τον οδήγησαν στην καταστροφή. Έτσι, το κτίριο πέρασε στην ιδιοκτησία της Οθωμανικής τράπεζας και χρόνια μετά έγινε ΙΚΑ. Σήμερα λειτουργεί ως Κρατικό Ωδείο, μια λειτουργία που ταιριάζει στην εντυπωσιακή περιβολή του.

Η πιο ενδιαφέρουσα ιστορία του κτιρίου αυτού είναι εκείνη μιας ομάδας Βούλγαρων τρομοκρατών, οι οποίοι το 1903 έσκαψαν ένα τούνελ 14 μέτρων για να τοποθετήσουν εκρηκτικά κάτω από την τράπεζα. Για να μη γίνουν αντιληπτοί από τους Οθωμανούς, ένα γωνιακό μπακάλικο έδινε σε κάθε πελάτη μαζί με τις αγορές του και ένα σακουλάκι χώμα. Έτσι, το χώμα σταδιακά έφευγε από το τούνελ σε μικρές, αθώες δόσεις.

OPEN HOUSE THESSALONIKI - SUNDAY 9
OPEN HOUSE THESSALONIKI - SUNDAY 7

Έφυγα από τον Φραγκομαχαλά και κατευθύνθηκα προς το υπέροχο Caravan B&B (12) (το site τους εδώ), το οποίο μετά από τον οίστρο που μου προσέφερε εκείνο το βράδυ που διανυκτέρευσα σ’ ένα απ’ τα δωμάτιά του (βλέπε εδώ), είναι σαν ένα δεύτερο σπίτι μου στο ιστορικό κέντρο της πόλης.

Γράφτηκα στη λίστα και μπήκα μέσα στο ξενοδοχείο. Ένα μεγάλο κομμάτι της ξενάγησης αναλαμβάνει ο Γιώργος, ένας από τους ιδιοκτήτες. Γεμάτος ενέργεια μας δείχνει φωτογραφίες που αφορούν τη γύρω περιοχή σε κάθε γωνιά του χρόνου -σύγχρονες αλλά και παμπάλαιες. Το Καραβάν-Σαράι, το Χάμζα Μπέη Τζαμί, οι χιλιάδες ταξιδιώτες που πέρασαν από ‘δω και μια Θεσσαλονίκη η οποία κουβαλάει μια ιστορία χιλιάδων χρόνων την οποία δείχνει να ξεχνά. Από τα λόγια του συγκράτησα τα εξής:

-Δε γίνεται να μην γνωρίζουμε τίποτε για την περιοχή μας. Είμαστε αναπόσπαστο κομμάτι της και, δίχως τη συνέχειά μας μέσα σ’ αυτήν, δεν είμαστε τίποτε.

Μου αρέσουν οι ταπεινοί άνθρωποι. Αυτοί που προσπαθούν να αφήσουν πίσω περισσότερα απ’ όσα οι ίδιοι μάζεψαν. Και πάνω που χαμογελούσα σαν χαζός, σκεπτόμενος το μικρό ξενοδοχείο που λειτουργεί ταυτόχρονα σαν ιστορικό εγχειρίδιο, ο Γιώργος μας έβγαλε έναν μεγάλο δίσκο με υποβρύχια, για να γλυκαθούμε πριν συνεχίσουμε τις περιηγήσεις μας.

Η ζωή μας είναι ένα μεγάλο καραβάνι. Εκεί, οι στάσεις σου παίρνουν την αξία που τους πρέπει.

Έφυγα από το Caravan με μια γλυκιά γεύση στο στόμα και κατευθύνθηκα προς το Μέγαρο της Εθνικής Τράπεζας (13), τη μόνη μου περιήγηση στην οποία η αναμονή κράτησε περισσότερο από την ξενάγηση. Για την είσοδό σου ήταν απαραίτητη η επίδειξη της ταυτότητάς σου και απαγορευόταν η χρήση φωτογραφικής μηχανής. Η τράπεζα κατάφερε να μου κάνει κακή εντύπωση πριν ακόμη μπω μέσα σ’ αυτήν. Όλα αυτά πάντως τα μέτρα ασφαλείας μου ταιριάζουν στον σκληρό, αλύγιστο χαρακτήρα μιας τράπεζας.

Μέσα, ο εθελοντής μας μίλησε για την ιστορία και τις περιπέτειες της τράπεζας. Το σημερινό μεγαλοπρεπές κτίριο συστεγάζει την Εθνική και την Τράπεζα της Ελλάδος. Πίσω στη δεκαετία του ’20, η Εθνική τράπεζα «παραχώρησε» στην τράπεζα της Ελλάδος την είσοδο της Τσιμισκή, προφανώς επειδή τότε η Τσιμισκή ήταν ένας μεγάλος καρόδρομος. Η Μητροπόλεως ήταν μια οδός πολύ πιο κοσμοπολίτικη. Σήμερα ωστόσο η Εθνική τράπεζα μετανιώνει πικρά την παρελθούσα γενναιοδωρία της, καθώς πλέον από εκείνο το πλακόστρωτο σημείο της Μητροπόλεως περνούν μονάχα σουρωμένοι φεύγοντας από τα Λαδάδικα και τα αδέσποτα σκυλιά της Πλατείας Ελευθερίας.

OPEN HOUSE THESSALONIKI - SUNDAY FEATURE

Στα ενδότερα της τράπεζας, μια κοπέλα γκρίνιαζε και έλεγε στον εθελοντή να συντομεύει, καθώς ήταν από το Open Bike (μια υπηρεσία του Open House στην οποία κάνεις συγκεκριμένη διαδρομή με ποδήλατο) και βιαζόταν, ενώ όλοι οι υπόλοιποι πετούσαν αποτυχημένα ανέκδοτα για ληστείες τραπεζών. Ο καημένος ο εθελοντής, ο οποίος είχε σίγουρα ακούσει εκατοντάδες ηλίθια αστεία κατά τη διάρκεια της ημέρας, μας οδήγησε στο γραφείο του διευθυντή και είχαμε την τύχη να πετύχουμε μέσα και τον ίδιο τον διευθυντή! Ήταν αληθινός! Του μίλησα και απάντησε -αν και στα μάτια του φαινόμουν ένα τσαλακωμένο, ελαφρώς σκισμένο τάλιρο που βρήκε σε ένα παλιό παντελόνι.

Μετά από μια στάση στον Τερκενλή και μια υπέροχη φέτα κέικ, συνέχισα στην Κατακόμβη του Αγίου Ιωάννη (14), μια εκκλησία γνωστή ως Μικρή Ροτόντα λόγω του κυκλικού σχήματος που κάποτε είχε. Το ύψος στο οποίο στεκόταν παραπέμπει σε μια αρχαία Θεσσαλονίκη, χτισμένη κάποια μέτρα κάτω από τη σημερινή.

Η κατακόμβη λειτουργούσε κάποτε ως ρωμαϊκό υδραγωγείο. Αυτό εξηγεί την εξοντωτική υγρασία που έχει εκεί κάτω, σε βαθμό να θέλεις να βγάλεις το δέρμα σου γιατί τίποτε άλλο δε φαίνεται να είναι ικανό να σε ανακουφίσει. Φήμες λένε πως, πριν μαρτυρήσει, από την εκκλησία πέρασε ο Άγιος Δημήτριος για να προσευχηθεί. Η παρουσία του Αγίου Δημητρίου σε συνδυασμό με το ότι σώθηκε η εικόνα του Αγίου Προδρόμου από τη φωτιά του ’17, έχουν κάνει αυτήν τη μικρή εκκλησία σημείο έντονου θρησκευτικού ενδιαφέροντος -και αν δεν κάνει κάποιος κάτι για την υγρασία, και έντονης μούχλας.

Για καλή μου τύχη, μπήκα με το πρώτο γκρουπ στην Κατακόμβη. Αυτό μου έδωσε χρόνο να επισκεφτώ και το Ιατρείο του Πλαστικού Χειρουργού Αχιλλέα Χαντέ στην Αγίας Σοφίας (15) (το site του εδώ), το οποίο εκ πρώτης όψεως μοιάζει περισσότερο με μουσείο μοντέρνας τέχνης. Άλλωστε, και η πλαστική χειρουργική θεωρείται από αρκετούς μια μορφή τέχνης -μια μορφή τέχνης στην οποία, αν ο καλλιτέχνης δεν έχει έμπνευση, μπορεί να οδηγηθεί σε καταστροφικά αποτελέσματα.

Το κτίριο χτίστηκε το 1925 και έχει μια εξαιρετικά ιδιαίτερη εξώθυρα κατασκευασμένη σε ένα εργαστήρι στη Σιάτιστα Κοζάνης. Σε ύψος 6 μέτρων είναι, αν όχι η ψηλότερη, σίγουρα από τις ψηλότερες στη Θεσσαλονίκη. Η οικοδομή αυτού του Ιατρείου είναι η πρώτη που εισήγαγε την έννοια της «οικοδομής» με τη σημερινή έννοια στη Θεσσαλονίκη. Μιλάμε για τη ροζ πολυκατοικία που δεσπόζει στη συμβολή των οδών Τσιμισκή και Αγίας Σοφίας.

OPEN HOUSE THESSALONIKI - SUNDAY 10
OPEN HOUSE THESSALONIKI - SUNDAY 4

Μέσα ο χώρος είναι εξαιρετικά διακοσμημένος με περίεργα φωτιστικά και δεκάδες πίνακες. Το φως γίνεται προοδευτικά ψυχρότερο για να σε προετοιμάσει για την εξέταση και να σου δώσει να καταλάβεις πως ήρθες στο γιατρό και όχι στη Μπιενάλε. Όταν τελικά φύγεις από εκεί, μετανιώνεις που τελείωσε η επίσκεψη. Παίρνεις λοιπόν φόρα και κουτουλάς τον τοίχο για να στραπατσαρίσεις το πρόσωπό σου και να ξαναχρειαστείς πλαστικό χειρουργό πάραυτα.

Η τελευταία μου στάση για το Open House του 2017 ήταν το Δικηγορικό Γραφείο στην Αριστοτέλους (16), ένα παραμυθένιο διαμέρισμα το οποίο σήμερα λειτουργεί ως δικηγορικό γραφείο. Βρίσκεται στον πέμπτο όροφο της πολυκατοικίας του ΟΛΥΜΠΙΟΝ κι έχει περάσει πολλά, αν σκεφτείτε πως τη δεκαετία του ‘20 έπεσε πάνω του ένα πολεμικό αεροπλάνο.

Αν και σήμερα είναι γραφείο, ο ρόλος των δωματίων είναι ξεκάθαρος. Το μεγάλο υπνοδωμάτιο έχει μάλιστα ένα παράθυρο το οποίο η οικογένεια των ιδιοκτητών αποφάσισε να κλείσει για να γίνει βιβλιοθήκη. Το παράθυρο αυτό «έβλεπε» στη σημερινή αίθουσα «Παύλος Ζάννας». Η οικογένεια το έκλεισε για λόγους ασφαλείας και ηχομόνωσης -τα σκουπίδια του ενός είναι ο θησαυρός του άλλου.

Η θέα της βεράντας είναι μάλλον από τις πιο προνομιακές που μπορείς να ζητήσεις απ’ τη Θεσσαλονίκη. Δε θα μπορούσα να ζητήσω καλύτερο κερασάκι στην τούρτα που λέγεται Open House από μια τέτοια ματιά στη νυχτερινή Αριστοτέλους.

Με το τέλος του Open House, στο μυαλό μου στροβιλίζονται χίλιες δυο σκέψεις για τη Θεσσαλονίκη. Είναι πραγματικά μια σούπα με χίλια μπαχάρια. Ένας συνδυασμός οριακά εκρηκτικός, τον οποίο δε θα βαρεθείς ποτέ. Μπορεί να μη ζούμε στην πιο όμορφη πόλη του κόσμου, όμως ζούμε σε μια πόλη που ζει πάνω από έναν άλλον κόσμο.

Έναν κόσμο ιστορίας χιλιάδων ετών, της οποίας είμαστε οι κουβαλητές.

Ένα τεράστιο ευχαριστώ στο Open House Thessaloniki για την υπέροχη, οριακά αψεγάδιαστη διοργάνωση, τους εκατοντάδες εθελοντές και τα κτίρια που άνοιξαν τις πόρτες τους στο κοινό.

Το site του Open House Thessaloniki εδώ

Η σελίδα τους στο Facebook εδώ

OPEN HOUSE THESSALONIKI - SUNDAY 12
1 Comment

Post a Comment